Transformacja energetyczna w polskich samorządach

Rola miast i gmin w procesie transformacji energetycznej Polski oraz kierunki zmian i nowe instrumenty polityki klimatycznej to główne wątki tegorocznego seminarium w dniach 14-15 maja br. w Jadwisinie, które zgromadziło ponad 90 przedstawicieli miast i gmin, instytutów, fundacji oraz ekspertów z całego kraju. Uczestnicy mieli okazję nie tylko wysłuchać wystąpień specjalistów, ale również aktywnie wymieniać doświadczenia i dyskutować o kluczowych wyzwaniach stojących przed lokalnymi samorządami.

Uroczystego otwarcia seminarium dokonali Artur Borkowski – burmistrz Miasta i Gminy Serock, Leszek Drogosz – prezes Zarządu Stowarzyszenia Gmin Polska Sieć „Energie Cités” i dyrektor Biura Infrastruktury Urzędu m.st. Warszawy oraz Anna Jaskuła Dyrektor Biura Stowarzyszenia. Podkreślili oni, jak fundamentalne znaczenie mają obecnie kwestie energetyki, która bezpośrednio oddziałuje na klimat oraz wpływa na nasze wspólne bezpieczeństwo. Zaznaczyli również, jak istotna dla samorządów jest współpraca oraz możliwość debaty i przedyskutowania optymalnych rozwiązań w gronie tak aktywnych i doświadczonych przedstawicieli władz lokalnych, jak zgromadzeni na sali uczestnicy.

W pierwszej części seminarium dr Andrzej Kassenberg z Fundacji Instytut na rzecz Ekorozwoju omówił obecną sytuację kraju w kontekście globalnej transformacji energetycznej oraz główne zagrożenia i ryzyka dla sektora energii w Unii Europejskiej, wskazując jednocześnie kluczowe kierunki zmian. Prelegent przedstawił również najważniejsze elementy skutecznej i możliwej do wdrożenia strategii rozwoju lokalnej energetyki, akcentując potrzebę budowania lokalnych systemów, które będą odporne i bezpieczne.

Następnie Marcin Jamiołkowski z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przybliżył słuchaczom temat finansowania sprawiedliwej transformacji jako kluczowego elementu krajowej polityki energetycznej. Prelegent omówił ekosystem wsparcia działań proklimatycznych w Polsce, prezentując dotychczasowe osiągnięcia oraz plany dotyczące przyszłych kierunków finansowania. Przedstawił dostępne instrumenty wsparcia w ramach funduszy krajowych i unijnych, zapowiadając m.in. konkursy adresowane do społeczności energetycznych, finansowane z funduszy norweskich. Ekspert zaznaczył też, że jednym z głównych wyzwań dla samorządów nie jest sam brak środków, lecz niedobór gotowych projektów w momencie uruchamiania naborów.

W dyskusji panelowej na temat roli samorządów w transformacji klimatyczno-energetycznej udział wzięli: Andrzej Czernecki (Związek Gmin Dorzecza Wisłoki), Leszek Drogosz (Urząd m.st. Warszawy), Monika Jaszcza (Polska Zielona Sieć) oraz dr Andrzej Kassenberg (Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju). Dyskusję moderował Przemysław Major (zastępca burmistrza Miasta Cieszyna), który we wprowadzeniu podkreślił, że transformacja energetyczna przestała być jedynie domeną strategii, długoterminowych celów i dokumentów, stając się realnym testem sprawności dla państwa, samorządów i społeczeństwa.

W trakcie dyskusji paneliści poruszyli kwestie paradoksów transformacji energetycznej w polskich samorządach, obaw towarzyszących podejmowaniu decyzji przez jednostki samorządu terytorialnego oraz roli mieszkańców w procesie zmian i sposobu, w jaki je odbierają. Zwrócono uwagę na rozbieżność pomiędzy czasochłonnymi procedurami administracyjnymi a potrzebą dynamicznego wdrażania inwestycji, a także na znaczenie wymiany wiedzy i doświadczeń pomiędzy instytucjami. W wypowiedziach uczestników wyraźnie wybrzmiało, że samorząd to nie tylko administracja, lecz także mieszkańcy, których zaangażowanie i zrozumienie dla prowadzonych działań mają kluczowe znaczenie dla powodzenia transformacji. Podkreślano również potrzebę stałego podnoszenia kompetencji kadr administracji publicznej, tak aby mogły skutecznie wspierać mieszkańców i odpowiadać na ich pytania. Dr Andrzej Kassenberg przypomniał o wysokich kosztach zaniechania działań, zaznaczając, że brak odpowiednich decyzji dziś będzie skutkował wielokrotnie wyższymi kosztami, które w przyszłości poniosą nowe pokolenia. Uczestnicy zgodnie wskazali na potrzebę wzmacniania lokalnych liderów zmian, rozwijania współpracy międzygminnej oraz konsekwentnej realizacji długofalowych strategii transformacyjnych, niezależnie od kalendarium wyborczego.

Popołudniową sesję rozpoczął Łukasz Pałucki z Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni Energetycznych, który omówił funkcjonujące modele społeczności energetycznych oraz przyczyny ich powstawania, silnie akcentując, jak kluczowym elementem w tym procesie jest element zaufania pomiędzy członkami. Następnie przedstawił przykład istniejącej spółdzielni energetycznej Sudecka Energia i wskazał,  co jednostki samorządu terytorialnego realnie zyskują dzięki takiemu rozwiązaniu i kiedy funkcjonowanie spółdzielni ma największe uzasadnienie.

Zwieńczeniem tej części seminarium było wystąpienie Moniki Jaszczy z Polskiej Zielonej Sieci, która zaprezentowała bariery oraz rekomendacje dla rozwoju społeczności energetycznych w Polsce. Wśród głównych wyzwań prelegentka wymieniła m.in. skomplikowane i długotrwałe procedury przyłączeniowe oraz niespójności przepisów i ograniczenia w handlu energią. Jako kluczowe rozwiązania systemowe wskazała uproszczenie i stabilizację ram prawnych, a przede wszystkich wprowadzenie jasnych zasad rozliczeń.

Po przerwie uczestnicy zostali zaproszeni do udziału w sesji dobrych praktyk, podczas której w mniejszych grupach mogli skorzystać z doświadczeń zaproszonych gości. Justyna Mazurkiewicz z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego omówiła zrealizowane w projektach LIFE działania wspierające samorządy i mieszkańców w zakresie ochrony klimatu oraz poprawy efektywności energetycznej. Temat roli liderów w zakładaniu i rozwijaniu społeczności energetycznych podjęła Anna Fijas ze Stowarzyszenia Gmin Polska Sieć „Energie Cités”.

Dyskusja skupiła się wokół profilu idealnego lidera, modeli współpracy pomiędzy interesariuszami oraz skutecznych metod ich angażowania w realizację celów lokalnych społeczności. Ważnym wątkiem była również aktywizacja młodych ludzi w procesie transformacji oraz wyzwania i szanse z tym związane. Z kolei z Izabelą Kuśnierz, również reprezentującą Stowarzyszenie, uczestnicy mieli okazję przedyskutować kwestię kompetencji kadr samorządowych, niezbędnych do skutecznego prowadzenia punktów kompleksowej obsługi mieszkańców typu One-Stop-Shop. Jarosław Osiak z Akademii Techniczno-Artystycznej Nauk Stosowanych w Warszawie przedstawił natomiast kluczowe bariery w budowaniu kompetencji związanych z dekarbonizacją sektora HVAC i zaprosił uczestników do wskazania najważniejszych z nich. Zebrane podczas dyskusji rekomendacje dotyczące poprawy planowania, wdrażania i szkoleń w zakresie zdekarbonizowanych rozwiązań i systemów pomogą konsorcjum projektu Repower Regions w opracowaniu programów i materiałów szkoleniowych dla obecnych i przyszłych profesjonalistów na poziomie w sektorach ogrzewnictwa, wentylacji i klimatyzacji oraz budownictwa.

Na zakończenie pierwszego dnia seminarium odbyło się Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia, w którym udział wzięli przedstawiciele gmin i miast członkowskich oraz pozostali uczestnicy zainteresowani współpracą i dołączeniem do sieci.

Drugi dzień seminarium poświęcony był instrumentom i technologiom wspierającym transformację energetyczną. Katarzyna Wrona z Departamentu Ochrony Powietrza i Negocjacji Klimatycznych Ministerstwa Klimatu i Środowiska wskazała kierunki zmian w procesie transformacji oraz omówiła wdrażane obecnie nowe instrumenty polityki klimatycznej. Prelegentka podkreśliła, że polityka ta coraz silniej integruje się z gospodarką oraz przemysłem i przestaje się skupiać wyłącznie na abstrakcyjnych celach redukcji emisji. Zwróciła również uwagę na konieczność stałego wzmacniania unijnej konkurencyjności poprzez dostosowanie systemu ETS do nowych realiów gospodarczych, a także na potrzebę budowania bezpieczeństwa energetycznego Europy w oparciu o stabilne, własne źródła energii oraz technologie opracowywane i wytwarzane na obszarze Unii Europejskiej.

Następnie Karolina Atraszkiewicz-Ruta z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego przedstawiła doświadczenia Wielkopolskiej Platformy Wodorowej, która stanowi płaszczyznę stałej współpracy biznesu, nauki i samorządów. Omówiła kluczowe inicjatywy wodorowe województwa, w tym flagowy projekt „Szkoła Wodorowa”, skupiający się na edukacji młodzieży i rozwoju kadr dydaktycznych a także programy mentoringowe stworzone dla jednostek samorządowych.

Wątek współdziałania na poziomie lokalnym przedstawił Krzysztof Nawrot z Urzędu Miasta w Dzierżoniowie, który przybliżył działalność Dzierżoniowskiego Klastra Energii oraz cel powołania międzygminnej spółki Energia Komunalna Sp. z o.o. Podkreślił przy tym znaczenie współpracy w inwestowaniu we własne OZE jako drogi do samowystarczalności energetycznej regionu i obniżenia kosztów energii dla samorządów. Prelegent omówił także rolę spółki w zarządzaniu energią w gminach, co obejmuje m.in. obsługę oświetlenia ulicznego, a także prowadzenie działań edukacyjno-informacyjnych czy też organizowanie grup zakupowych.

Z kolei Paweł Adamów, zastępca prezydenta Miasta Konin, omówił dynamiczny rozwój geotermii w Koninie, a także jej rosnącą rolę w lokalnym systemie ciepłowniczym. Prelegent wspomniał również, że miasto aktywnie poszukuje nowych możliwości precyzyjnego rozpoznania dalszego potencjału geotermalnego, m.in. biorąc udział w projekcie URGENT, finansowanym przez Komisję Europejską z programu Horyzont Europa.

Na zakończenie seminarium w ramach sesji dobrych praktyk uczestnicy mieli okazję w mniejszych grupach porozmawiać o lokalnych działaniach wspierających proces zielonej transformacji. O zaangażowaniu mieszkańców w działanie wspólnot energetycznych opowiedział Rafał Krenz ze Związku Rewizyjnego Spółdzielni Energetycznych, Rozwojowych i Cyfrowych. Praktyczne przykłady transformacji regionów węglowych przedstawili Mariusz Kacała z Miejskiego Zakładu Usług Komunalnych w Wałbrzychu, który przybliżył inwestycje miasta w miejskie autobusy wodorowe oraz Wiesław Małaszniak reprezentujący Śremskie TBS Sp. z o.o., który zaprezentował innowacyjny projekt osiedla wodorowego powstającego w Śremie. Narzędzia i praktyczne możliwości wspierające rozwój efektywnych systemów ciepłowniczych przedstawiła Liliana Mirosz z Narodowej Agencji Poszanowania Energii S.A., a Zofia Michlowicz ze Stowarzyszenia zaprezentowała rozwiązania wypracowane w projekcie Support DHC.

Tegoroczne seminarium „Transformacja energetyczna w polskich samorządach” było doskonałą okazją do pogłębienia wiedzy na temat transformacji energetycznej, energetyki obywatelskiej, a także dostępnych instrumentów finansowania działań w tym obszarze. Wydarzenie stworzyło przestrzeń do nawiązania nowych kontaktów, wymiany doświadczeń oraz inspirujących dyskusji w kuluarach. Serdecznie dziękujemy wszystkim przedstawicielom władz samorządowych, ekspertom oraz prelegentom za tak liczny i aktywny udział w seminarium oraz zapraszamy do zapoznania się z zamieszczonymi poniżej materiałami.

Program wydarzenia

Prezentacje

Dzień 1

1. Perspektywy i trendy transformacji energetycznej w wymiarze europejskim i lokalnym , Andrzej KASSENBERG, Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju
2. Finansowanie sprawiedliwej transformacji jako element krajowej polityki energetycznej , Marcin JAMIOŁKOWSKI, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
3. Modele funkcjonowania społeczności energetycznych w Polsce , Łukasz PAŁUCKI, Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni Energetycznych
4. Spółdzielnia energetyczna jako alternatywny model lokalnej produkcji energii  , Krzysztof SOLARZ, Spółdzielnia Energetyczna Sudecka Energia
5. Bariery i rekomendacje dla rozwoju społeczności energetycznych , Monika JASZCZA, Polska Zielona Sieć
6. Działania wspierające samorządy i mieszkańców w zakresie ochrony klimatu i poprawy efektywności energetycznej , Justyna MAZURKIEWICZ, Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego
7. Rola liderów lokalnej transformacji w inicjowaniu i rozwijaniu społeczności energetycznych , Anna FIJAS, Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć „Energie Cités”
8. Liderzy lokalnej transformacji – jak znaleźć lidera spółdzielni? , Monika JASZCZA, Polska Zielona Sieć
9. Rozwój kompetencji dla efektywnej transformacji energetycznej, ze szczególnym uwzględnieniem roli One-Stop-Shopów , Izabela KUŚNIERZ, Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć „Energie Cités”
10. Krajowy Sojusz na rzecz dekarbonizacji ogrzewania i chłodzenia – budowanie kompetencji i umiejętności kadr , Jarosław OSIAK, Akademia Techniczno-Artystyczna Nauk Stosowanych w Warszawie
11. Realizacja działań prowadzonych przez Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć „Energie Cités” w 2025 r. , Anna Jaskuła, Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć „Energie Cités”

Dzień 2

1. Kierunki zmian i wdrażanie nowych instrumentów polityki klimatycznej , Katarzyna WRONA, Departament Ochrony Powietrza i Negocjacji Klimatycznych, Ministerstwo Klimatu i Środowiska
2. Wodór w transformacji regionów, czyli doświadczenia Wielkopolskiej Platformy Wodorowej , Karolina ATRASZKIEWICZ-RUTA, Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego
3. Współpraca w inwestowaniu we własne OZE , Krzysztof NAWROT, Urząd Miasta Dzierżoniów
4. Geotermia w Koninie – inwestycje i znaczenie dla lokalnego systemu ciepłowniczego , Paweł ADAMÓW, zastępca prezydenta Miasta Konina
5. logo support dhcAngażowanie mieszkańców w działanie wspólnot energetycznych , Rafał KRENZ, Związek Rewizyjny Spółdzielni Energetycznych, Rozwojowych i Cyfrowych (SERC)
6. Transformacja regionów węglowych – najlepsze przykłady z polskich miast , Mariusz KACAŁA, Miejski Zakład Usług Komunalnych Wałbrzych | Wiesław MAŁASZNIAK, Śremskie TBS Sp. z o.o.
7. Narzędzia i praktyczne możliwości wspierające efektywne systemy ciepłownicze , Liliana MIROSZ, Narodowa Agencja Poszanowania Energii S.A.
8. Support DHC Narzędzia DHC , Zofia Michlowicz, Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć „Energie Cités”
9. Plan Heat Planowanie lokalnego zaopatrzenia w ciepło w gminach Regionu Morza Bałtyckiego , Zofia Michlowicz, Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć „Energie Cités”

Galeria