[Rozmiar: 127545 bajtów]
Strona główna
Partnerstwo
publiczno - społeczne
Poradniki
Przykłady
dobrych praktyk
O Stowarzyszeniu
Sponsorzy

Partnerstwo publiczno - społeczne.


Partnerstwo publiczno - społeczne jako podstawa rozwoju usług społecznych

Dlaczego warto tworzyć partnerstwo publiczno-społeczne?




Partnerstwo publiczno - społeczne jako podstawa rozwoju usług społecznych
Partnerstwo publiczno-społeczne jest kwintesencją konstytucyjnej zasady pomocniczości, której szczególnego znaczenia nadaje stwierdzenie: tak mało państwa, jak to jest możliwe, tak dużo państwa, jak to jest konieczne. W tym kontekście, niezbędne jest nadanie odpowiedniego znaczenia inicjatywom obywatelskim, z udziałem sektora organizacji pozarządowych, poprzez tworzenie warunków dla rozwoju instytucji społeczeństwa obywatelskiego, dialogu obywatelskiego, postaw obywatelskich kształtujących różnorodne formy partycypacji społecznej, a tym samym przyczynienie się do dynamicznego rozwoju koncepcji uspołecznionej formuły usług społecznych.

Przyszłością jest model, w którym sektor społeczny wspiera, a nie wypiera państwo w realizacji zadań socjalnych. Model, w którym sektor społeczny tworzy zorganizowany i oddolny nacisk na władze publiczne poszerzając tym samym uczestnictwo obywateli i ich organizacji w systemie demokratycznym.

Priorytetem będzie koncentrowanie się na wspieraniu działań mających na celu wzmocnienie miejsca i roli trzeciego sektora w realizacji usług społecznych, w ramach zadań publicznych, w oparciu o zasadę pomocniczości oraz partnerstwo publiczno-społeczne i prywatne. Wsparcie obejmować będzie te sfery działalności pożytku publicznego, które stanowią istotne obszary związane z wykluczeniem społecznym. Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu poprzez poprawę dostępu do usług społecznych, dzięki aktywności trzeciego sektora, będzie stanowić pomoc w dotarciu do grup szczególnie zagrożonych wykluczeniem. Dzięki specyfice trzeciego sektora powstanie system usług społecznych z klarownym podziałem ról pomiędzy administrację publiczną, zarządzającą tą sferą zadań publicznych, a sektorem organizacji pozarządowych, realizującym te zadania publiczne. Takie ujęcie miejsca i roli trzeciego sektora w realizacji usług społecznych jest komplementarne w stosunku do koncepcji integracji społecznej zawartej w formule mechanizmów zatrudnieniowych i sposobów przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.

Formuła społeczeństwa obywatelskiego, bez względu na zróżnicowany doktrynalny kontekst opisu i wyjaśniania jego istoty, zawiera w sobie uniwersalne zasady i wartości, bez których każda próba tworzenia jego rzeczywistych podstaw i warunków rozwoju skazana jest na niepowodzenie. W systemie demokratycznym, na poziomie jednostki, grupy społecznej, społeczności lokalnej czy społeczeństwa globalnego, stosownie do charakteru zjawisk i procesów społecznych, szczególnego znaczenia nabierają fundamentalne zasady i wartości mające wpływ na postawy i zachowania społeczne, na funkcjonowanie instytucji publicznych, na działania podmiotów gospodarczych oraz na przejawy różnorodnych form obywatelskiej aktywności, w tym organizacji pozarządowych. Należy do nich zaliczyć przede wszystkim: wolność i odpowiedzialność, suwerenność i partnerstwo, pomocniczość i partycypację, solidarność i sprawiedliwość społeczną.

Budowanie strategii rozwoju, a więc planowanie długofalowych przedsięwzięć zawierających perspektywę zmian ilościowych i jakościowych, odnoszących się do przestrzeni społecznej, ekonomicznej i kulturowej powinno wynikać z potrzeby działań pobudzanych ludzkimi marzeniami i wyobraźnią, mających istotny wpływ na kształtowanie wizji rozwoju oraz umiejętności jej urzeczywistniania. Szkodzą perspektywie budowy społeczeństwa obywatelskiego pewne stereotypy i uprzedzenia, wynikające z jednostronnego spojrzenia na problematykę funkcjonowania struktur państwa. Stereotyp biurokratyzmu i rozumu urzędniczego skłania liderów obywatelskich inicjatyw, w tym organizacji pozarządowych, do nieufności wobec administracji publicznej, szczególnie w odniesieniu do funkcjonowania finansów publicznych, przede wszystkim na okoliczność realizacji zadań publicznych, z udziałem trzeciego sektora. Na potwierdzenie takiej sytuacji można znaleźć szereg przykładów, ilustrowanych także wynikami licznych badań, realizowanych przede wszystkim przez instytucje trzeciego sektora. Ten stereotyp wywodzi się, między innymi, z wąskiego, sektorowego spojrzenia na instytucję zadań publicznych, często selektywnie, w tym także mało krytycznie, odnoszącego się do rzeczywistego, stosunkowo skromnego potencjału organizacji pozarządowych w zakresie ich zdolności do realizacji zadań publicznych. Z drugiej strony, skłonność instytucji publicznych - odpowiedzialnych za zadania publiczne i będących w związku z tym dysponentem środków publicznych - do stosowania prawa wyłączności w zakresie bezpośredniej realizacji tych zadań, to wyraz błędnego pojmowania funkcji nowoczesnego zarządzania sferą publiczną, zarówno w wymiarze partnerstwa publiczno-społecznego, jak i partnerstwa publiczno-prywatnego.

Stereotyp wizerunku organizacji pozarządowych jako klienta wyciągającego dłoń po publiczne środki, często wsparty argumentami przemawiającymi za ich rzekomo roszczeniowymi postawami, wywodzi się z przeświadczenia, iż trzeci sektor stanowi i powinien stanowić jedynie uzupełnienie zasadniczych funkcji administracji publicznej w realizacji zadań publicznych. Zasada pomocniczości sprowadzana jest często do roli kryterium, za pomocą którego określane są mało stabilne formy relacji (zasad i form współpracy) między administracją publiczną i organizacjami pozarządowymi, z położeniem mocnego akcentu na uznaniową, ze strony administracji publicznej, formułę poziomu uczestnictwa organizacji pozarządowych w procesach definiowania problemów społecznych, poszukiwania najlepszych sposobów rozwiązywania tych problemów i wreszcie najefektywniejszej realizacji zadań w tym zakresie.

Kompleksowość i komplementarność, jako zasady tworzące podstawy dla właściwego podziału ról między partnerami życia publicznego, w zakresie zadań publicznych, w szczególności w kontekście działalności pożytku publicznego, której społeczna użyteczność odnosi się do najistotniejszych kwestii społecznych, powinny stanowić warunek konieczny, istotne kryteria wiążące proces budowy strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w spójne, systemowe działania.

Podział ról powinien nastąpić już na początku tego procesu. Wiodąca rola administracji publicznej w sferze regulacyjnej sprowadzałaby się, zatem, do kształtowania warunków dla funkcjonowania odpowiednich zasad i form współpracy partnerów w sferze publicznej, uczestnictwa w ich urzeczywistnianiu i pieczy nad przestrzeganiem przejrzystości życia publicznego w tym zakresie.

Szczególna rola samorządu terytorialnego jako podmiotu inspirującego aktywność obywateli, jego pozycja w misji kształtowania ładu społecznego opartego na więziach społecznych, na wspólnych działaniach, na inwencji oraz inicjatywach społeczności lokalnych powinna stanowić motyw przewodni dla osiągania zbiorowych porozumień w zakresie rozwiązywania problemów społecznych.

W tym podziale, komplementarnie, jest także miejsce i rola dla społecznie odpowiedzialnego biznesu. Kryterium zrównoważonego rozwoju to właściwy punkt odniesienia dla społecznego zaangażowania podmiotów gospodarczych w procesy rozwoju społecznego, we współpracy z podmiotami z innych sektorów.

Trzeci sektor, w związku z kompleksowością i komplementarnością, stoi przed podwójnym wyzwaniem. Musi wzmocnić swój potencjał wewnętrzny, sferę realną, organizacyjno-rzeczową, swój profesjonalizm na okoliczność uczestnictwa w kształtowaniu procesów rozwoju, ale powinien także wzmocnić swoją funkcję reprezentacji, w związku z dalszą perspektywą takiego uczestnictwa. Sposób uporządkowania tych kwestii jest wewnętrzną sprawą sektora organizacji pozarządowych, choć praktyka pokazuje, że niełatwą.

Strategia Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego na lata 2007-2013 wymaga od wszystkich podmiotów życia publicznego wysiłku intelektualnego, organizacyjnego i realizacyjnego, warunkującego odpowiednie zdefiniowanie najistotniejszych w tym obszarze wyzwań cywilizacyjnych, którym w konsekwencji będzie można sprostać dzięki właściwiej konstrukcji programu operacyjnego. Jest ten dokument próbą systemowego wypełnienia przestrzeni, która do tej pory pokryta była treścią różnorodnych, cząstkowych rozwiązań doraźnych, warunkowanych wyjątkowo podatnymi na zmiany czynnikami natury ekonomiczno-finansowej, społecznej i politycznej. Nowa obecność myślenia strategicznego w obszarze społeczeństwa obywatelskiego, z perspektywą jego budowy, stała się możliwa dzięki zmianie klimatu wokół trzeciego sektora, potwierdzonej formalnymi (m.in.: ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie), instytucjonalnymi (m.in.: Rada Działalności Pożytku Publicznego) oraz finansowymi (m.in. Fundusz Inicjatyw Obywatelskich) faktami. Stała się także możliwa wraz z przyjęciem uspołecznionej formuły tworzenia Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007-2013, a tym samym udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych w pracach nad tym dokumentem, z rezultatem ważnych dla sektora zapisów, w tym dotyczących opracowania Programu Operacyjnego Społeczeństwo Obywatelskie. Sprzyjające okoliczności stanowią więc obiektywną przesłankę dla powstania Strategii Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. W dotychczasowej, stosunkowo bogatej, dyskusji na temat społeczeństwa obywatelskiego przeważały prezentacje poglądów wielu osób lub środowisk, w treści odzwierciedlające punkty widzenia charakterystyczne dla ich eksperckich zainteresowań. Zbudowany na kanwie Strategii Program Operacyjny Społeczeństwo Obywatelskie, w wymiarze horyzontalnym, powinien zadbać o rozwój szczególnie istotnych komponentów społeczeństwa obywatelskiego, w korelacji z innymi programami, w ramach NPR, w których eksponowane jest miejsce dla organizacji pozarządowych.

Podział ról w procesie budowy podstawowych komponentów zarówno strategii, jak i Programu Operacyjnego powinien wynikać z partnerskiej formuły kształtowania procesów społecznych, uwzględniających zasady i formy warunkujące właściwe propozycje programowe oraz skuteczność działań w trakcie realizacji zadań w nich nakreślonych. Z tego powodu zasada pomocniczości stanowić będzie fundamentalną wartość towarzyszącą urzeczywistnieniu celów Strategii, jej priorytetów i głównych kierunków działań. Miejsce i rola administracji publicznej, trzeciego sektora oraz sektora biznesu, z jego formułą społecznej odpowiedzialności, powinny być adekwatne do zakresu kompetencji oraz komponować się w komplementarny układ aktywności, wypełniający konkretnymi działaniami praktyczne znaczenie społeczeństwa obywatelskiego. Odwołanie się do aktywności, mobilności, podmiotowości oraz inwencji samych obywateli stanowić powinno nadrzędne kryterium w procesie kształtowania warunków rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, wzmacniania jego struktur i podmiotowości obywateli.

W procesie budowy społeczeństwa obywatelskiego, w nowej unijnej perspektywie, należy porzucić praktykę eklektycznego scalania wiedzy i wyobrażeń na temat jego kształtu, kierując się w stronę modelu społecznego tworzenia rzeczywistości, z udziałem możliwie szerokiej reprezentacji odpowiednich środowisk. Wstępna propozycja strategicznej wizji rozwoju społeczeństwa obywatelskiego stanowi właśnie taką próbę całościowego spojrzenia na problematykę ładu społecznego jako systemowo uregulowanego porządku, w którym podział ról społecznych, ekonomicznych i politycznych służyć będzie rozwojowi.

Podstawową trudność sprawia fakt, iż kształtowanie warunków dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w strategicznym dokumencie jest przedsięwzięciem zupełnie nowym, wymagającym uwzględnienia różnych, niejednokrotnie sprzecznych ze sobą, punktów widzenia, przełamywania oporów i barier międzysektorowych nieufności, konstruktywnego myślenia w oparciu o uniwersalne, niezbędne w życiu publicznym, zasady i wartości.Takie podejście do istoty i formuły tworzenia Strategii oraz perspektywy jej programowego, operacyjnego kształtu zakłada, iż proces powstawania tego dokumentu nie powinien zamknąć się ostatecznymi rozwiązaniami w każdej jego części, lecz stanowić dynamiczną strukturę dla poszukiwań dalszych propozycji działań.

Zarys Strategii Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, z obiektywnych przyczyn służący budowaniu Programu Operacyjnego Społeczeństwo Obywatelskie, wypełnia, zatem, cztery podstawowe funkcje:

1. Funkcję edukacyjną - rozumianą jako oddziaływanie mające wpływ na kształt obywatelskiej świadomości i obywatelskich postaw.
2. Funkcję integracyjną - rozumianą jako oddziaływanie na partnerskie relacje między podmiotami uczestniczącymi we wspólnej budowie Strategii i realizacji jej celów.
3. Funkcję mobilizacyjną - rozumianą jako zespół merytorycznych treści oraz praktycznych instrumentów inspirujących obywateli, władze publiczne, inne określone środowiska do aktywności w procesie budowy społeczeństwa obywatelskiego.
4. Funkcję programową - rozumianą jako bezpośrednie oddziaływanie na proces budowy Programu Operacyjnego Społeczeństwo Obywatelskie oraz pośrednie relacje z innymi strategiami i programami operacyjnymi.

Każda z wymienionych funkcji stanowi szansę i wyzwanie dla szczególnych, obywatelskich form aktywności, będących w zasięgu możliwości zainteresowanych środowisk, ale stanowi także impuls dla tworzenia płaszczyzn współdziałania w zakresie budowy społeczeństwa obywatelskiego.

Dlaczego warto tworzyć partnerstwo publiczno-społeczne?  [Powrót]

Odpowiadając na to pytanie, należy wziąć pod uwagę, przede wszystkim fakt, że partnerstwo ucieleśnia w sobie nadrzędne zasady subsydiarności, dobrowolności i bezinteresowności. Należy również dodać, że partnerstwo spełnia rolę nowej formy działania sfery publicznej, która co warte podkreślenia, jest politycznie akceptowalna. Współpraca obywateli w ramach partnerstwa wzmacnia poczucie więzi obywatelskiej, cnoty bezinteresowności i kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego. W tym miejscu warto zaznaczyć, że samorządy wraz z całą administracja publiczną borykają się z problemem zmniejszającego się zaufania opinii publicznej. W jakimś stopniu problem ten wynika z postrzegania usług publicznych jako podporządkowanych raczej świadczącym je organizacjom, niż mieszkańcom, do których są skierowane. Orientacje na służbę społeczności lokalnej może poprawić oraz zwiększyć poziom zaufania właśnie partnerstwo publiczno społeczne. Samorząd który kieruje się służbą społeczności lokalnej musi być otwarty. Zbyt często zdarza się odcinanie od mieszkańców. Przecież nadrzędnym zadaniem jest być blisko obywateli tak, aby świadczenie usług stawało się de facto służbą mieszkańcom. W czasach kiedy zasoby finansowe zmniejszają się, aż nadto, łatwo znaleźć wytłumaczenia dla niskiego poziomu usług. Jednak w takiej właśnie sytuacji odpowiedzią powinna być wzmożona waga przykładana do przyjętych celów i wyznawanych wartości. Idea usług lokalnych pojmowana jako służba wobec społeczności, jest tutaj kluczowa. Z tego też punktu widzenia tworzenie partnerstwa publiczno-społecznego znajduje swoje uzasadnienie. Sprawia że obywatel dobrowolnie i bezinteresownie angażuje się w działalność lokalną oraz co ważne identyfikuje się z nią. Także pod względem kontroli partnerstwo jest bardziej przejrzystą formą działalności, mniej narażona na podatność korupcji.
Konkludując można powiedzieć o partnerstwie publiczno-społecznym , że jest olbrzymim odciążeniem samorządu oraz wyzwaniem dla obecnie dominujących sposobów zarządzania.